4 DECEMBER 2014 – OPENINGSCONFERENTIE SOCIAL FOOTBALL LAB 2020

Impressie door Guus van Holland, sportschrijver

Waar zou het anders moeten? In het Kasteel in Rotterdam, waar de oudste (1888) club in het betaalde voetbal van Nederland zetelt. Daar werd voor mensen die begaan zijn met de sociale betrokkenheid van voetbalclubs, op 4 december 2014 officieel het Social Football Lab 2020 gelanceerd. Beter geformuleerd: deEuropean Academy For Football and its culture, community, heritage, solidarity & fun.

Vier mensen vonden elkaar als pionier voor dit project: Sandra Meeuwsen (sportfilosoof en manager van sociale projecten bij Sparta Rotterdam, FC Twente en NOC*NSF), Raf Willems (voetbalschrijver van vele boeken over het voetbal als spel en sociale betrokkenheid), Johan Annema (manager van sociale programma’s bij Ajax en de voetbalbond KNVB), Bart Vanreusel (sportsocioloog verbonden aan de Universiteit van Leuven).

Hun gedrevenheid staat garant voor samenwerking tussen alle voetbalclubs in Europa met betrekking tot sociale structuren, cultuur, gezondheid, educatie, gelijkheid en broederschap. Kortom: een netwerk vol kennis en ideeën binnen Europese voetbalnaties. De droom: Een Europese academie waarin alle lidstaten zich verenigen om voetbal onder alle mensen te brengen.

Voetbal gaat over mensen en passie. Voetbal als katalysator.

Voetbal is meer dan de strijd om de bal en de doelpunten. Zo stelde Raf Willems in zijn welkomstwoord. Hij maakte van de gelegenheid gebruik 4 december uit te roepen tot Socratesdag. Als eerbetoon aan wijlen de Braziliaanse voetballer Socrates, in de jaren tachtig een begenadigd regisseur op het voetbalveld, maar ook arts, politiek idealist, filosoof en leider van de Braziliaanse beweging voor meer democratie. Hij overleed in 2011, op 4 december.

,,Voetbal is voor de voetballer geworden, niet voor de toeschouwers.’’ Anders gezegd: ,,Voetbal moet terug naar de fans.’
— Andy Walsh, FC United of Manchester

Brazileiro Sampaio de Souza Viera de Oliveira werd geboren op 19 februari 1954. Zijn vader doopt hem Socrates, naar de denker uit de Griekse Oudheid. De voetballer Socrates ontdekte bij zijn illustere naamgenoot de belangrijkste levensles: de gedachten zijn vrij! Hij studeerde voor arts. Aan de universiteit werd het verzet tegen de militaire dictatuur (1964-1984) gedoceerd. Socrates bleef als voetballer trouw aan zijn standpunten. Bij Corinthians São Paulo ondernam hij tussen 1982 en 1984 een bijzonder initiatief: hij zette met zijn collega’s de beweging Democracia Corintiana op. Als protest tegen de militairen en als oproep tot vrije verkiezingen. De spelers veroverden met deze leus op het shirt het kampioenschap van deelstaat São Paulo en probeerden binnen de club het democratisch proces vorm te geven. Ze reageerden tegen de autoritaire aanpak in het Braziliaanse voetbal en eisten, bij meerderheidsbeslissing, inspraak in contractbesprekingen en de verdeling van de recettes. De dagelijkse gang van zaken was onderwerp van interne discussie. Men besteedde aandacht aan ‘goed burgerschap’ zoals lid zijn van een politieke partij of deelname aan een maatschappelijk project.

De Democracia Corintiana bepaalde ook de verhoudingen in de bestuurskamer en klopte op tafel voor spelersrechten. Hun belangrijkste daad bestond uit hun openlijk pleidooi voor een vrije democratie. Ze speelden met de dwingende oproep ‘Ga Stemmen’ op de rug. In 1984 stroomden op een protestmeeting in São Paulo 1,5 miljoen mensen samen. Socrates voerde het woord. Democracia Corintiana, met veel steun van artiesten, opposanten en zakenlui, maakte duidelijk dat mensen – en dus ook de spelers – bij actieve deelname hun persoonlijke groei konden voltooien. De voetbalbeweging van Socrates wees Brazilië de weg naar het geloof in en het respect voor de keuze van de meerderheid: ‘Toen niemand in Brazilië mocht stemmen, deden ze dat al bij Corinthians. Dankzij Democracia Corintiana.’ In 1984 vielen de militairen alsnog van hun voetstuk.

Hoe dicht bij Socrates moeten de aanwezigen zich hebben gevoeld toen Perry Leydsman in een betoog uiteenzette wat stichting ‘De Betrokken Spartaan’ als onderdeel van Sparta Rotterdam aan werkzaamheden verricht. Leydsman, oud-voetballer bij Sparta en directeur, vertelde meeslepend over het sociale beleid van zijn organisatie. Over de samenwerking met ziekenhuizen in Rotterdam, over de ontmoeting tussen de beroepsvoetballers en patiënten, over de opvang bij de club van kansarme en jongeren met overgewicht door middel van werk bij de club, voetbalwedstrijdjes. Gedragsverandering kan worden bewerkstelligd door verbinding met een voetbalclub. Erbij horen, leren, werken, bewegen, spelen, voetballen en zo verder. Samen Zijn.

Neem zijn verhaal over de twee zware kinderen (obesitas) die bij en door de club (vooral De Betrokken Spartaan) leren bewegen, domweg omdat ze bij de club worden betrokken. Leydsman zag hoe kinderen in het stadion zich voor de lift verdrongen. Waarom niet voor de trap? Zo werd hen gevraagd. Nou gewoon: dat konden ze niet omdat ze te dik waren. Ze huilden toen hun werd geadviseerd met de trap te gaan. Na een paar weken lukte het sommigen de trap te nemen, met veel moeite. Het toenemende aantal kinderen en jongeren dat dankzij De Betrokken Spartaan weer meetelt, kan bewegen en ergens bijhoort, stemde de belangstellenden in de zaal zichtbaar tot tevredenheid. Met dank aan Perry Leydsman, zijn medewerkers en niet te vergeten de spelers en coaches van Sparta Rotterdam.

Het ontroerende betoog van Leydsman was een opmaat voor de verhalen van Tony Hamilton, hoofd van de Celtic FC Foundation. Bij Celtic Glasgow spitst iedereen die zich de sociale plicht van een voetbalclub aantrekt de oren. De club die (universeel) als voorbeeld wordt gesteld voor alle andere in de sportwereld. Je zou graag supporter willen zijn van Celtic, hoe middelmatig ook presterend ook in Europees verband.

Om maar met de woorden van de oprichter van Celtic (1887, Brother Walfrid) te beginnen: A footballclub will be formed for the maintenance of dinnertables for the children and unemployed. Hamilton verwees naar de levensverwachting van mensen die wonen in Noordoost Glasgow, het verspreidingsgebied van Celtic: 46 jaar. Dat is inmiddels redelijk verbeterd, sinds het Charity Found in 1995 werd opgericht. Armoedebestrijding: 18.000 mensen die nood hebben aan geld en voedsel. Celtic collecteert onder de fans, werkt samen met de kerk, verspreidt boodschappen per YouTube, zoekt toenadering met banken, ziekenhuizen. Een voedselbank op initiatief van Celtic Glasgow, is meer dan normaal en humaan.

Helaas bleef Hamilton één antwoord schuldig. Weten spelers die een contract tekenen bij Celtic wat de club van hen verwacht? Of spelers zich realiseren waar Celtic voor staat. Hamilton antwoordde dat hij spelers benadert. Maar de allesomvattende vraag is: zijn zij zich wel bewust van hun taak of missie? Wie eens een wedstrijd van Celtic heeft bezocht op Celtic Park, ook wel genoemd Paradise, voelt de nood aan passie, compassie, empathie en saamhorigheid: samen zijn met al onze dromen en gebreken. Celtics droom is de meest filantropische voetbalclub ter wereld te worden. Na Barcelona, nota bene. Over bescheidenheid gesproken. Ook mooi.

Andy Walsh werd aangekondigd als de held van de alternatieve voetbalcultuur. Een inderdaad charismatische leider van FC United of Manchester. Een club die werd opgericht als tegenhanger van Manchester United, de club die internationale populariteit geniet vanwege haar successen, titels en idolen (en exposure) op de internationale voetbalvelden. Wie wil zich niet associëren met United, met zijn helden van toen (Edwards, Busby, Charlton, Best, Cantona, Giggs, Ferguson en nu Rooney, Van Persie en Van Gaal). Dat het kapitaal en de commercie regeren, lijkt van ondergeschikt belang. Winnen is het devies, ook ten koste van de verliezers.

Liefhebbers kunnen van nabij nauwelijks nog genieten van de club en zijn spelers. Entreeprijzen stijgen. Waarom nog supporter zijn? Alleen nog gloryrunners? 

Zo ontstond FC United. Geen kapitalisten die geld willen slaan uit prestaties. Voetbal moet terug naar het volk. Zij bepalen volgens democratische regels hoe een voetbalclub bestaat. Elk lid heeft één stem. Luister naar de fan, naar het lid, naar de mensen. United heeft nu 3.200 leden, 1.400 seizoenkaarten, 300 vrijwilligers. Tja, gemiddeld 1.900 toeschouwers per wedstrijd, gemiddelde leeftijd 19-25 jaar. Domweg: mensen die commercieel voetbal (kopen, verkopen, spelers en coaches zonder identiteit maar des te meer ego en eigenbelang) aanhangen, verliezen terrein.

The Beautiful Game verliest zijn beauty door de commercie. Dat wilde Walsh duidelijk maken. De ene club heeft meer geld voor jeugdopleidingen, sterker nog: meer geduld. Succes vraagt om nog meer succes. Begeerte verslindt het verlangen naar tevredenheid. En dat alles laat de supporter zich welgevallen. Hij doet maar, tenzij je supporter bent van Celtic of FC United.

Zo mooi was daarom de bijdrage van Rolf-Arndt Marewski, medestichter en begeleider van het Fan Projekt Borussia Dortmund dat ook internationaal vaak in de prijzen viel en waar het idee werd ontworpen van de ‘Fan Party’ en van de ‘supporter als gast’. De Antwerp Community Trust ACT as 1 – die de oudste Belgische club Royal Antwerp FC wil redden van het faillissement en bij monde van woordvoerder Bart Van de Venster ook hoop van supportersinspraak te voorzien – en vierdeklasser City Pirates Merksem schrijven in de grootste stad van Vlaanderen aan een nieuw, sociaal en optimistisch voetbalverhaal. Supporters en clubs die het voetbal terug naar de samenleving willen krijgen. Los van investeerders en imperialisten. ‘Sailing against the stream’, aldus Philip Van Dooren van City Pirates Merksem, vierde klasse in België. Iedereen is welkom, kinderen, allochtonen, gehandicapten. ‘We have to use sports for social change.’

Roger Reade is één van de founding fathers van Football in the Community, waarmee het zo’n drie decennia geleden allemaal begon in Engeland. Met zijn collega’s ontdekte hij hoe het voetbal kan ingezet worden voor het algemeen welzijn. Hij was destijds, als medewerker van Manchester City, één van de zes pioniers. Vandaag hebben de bijna honderd profclubs in Engeland een eigen werking. Met deze verwijzing naar het verleden wilde hij zeggen dat de tijd momenteel ook voor hem rijp lijkt voor een toekomstig internationaal ‘football and community’-project dat vanuit een bescheiden basis begint.

Is dat bijzonder? Kennelijk wel. De supporter verlangt succes van zijn favoriete club en spelers, euforie vooral, om makkelijker met zijn eigen zorgen om te gaan. Voetbal is niet alleen religie. Voetbal is vooral afleiding van wat zich in het hoofd en lichaam afspeelt (gemis, saaiheid, lijden). Verbinding (met anderen, zoals een voetbalclub) kan leiden tot verlichting en op z’n minst duidelijkheid en aanvaarding. Als dan voetbal zo belangrijk wordt gevonden, waarom dan niet het sociale belang, de saamhorigheid en compassie aandacht geven?

Het Social Football Lab 2020 zal er toe bijdragen. De waarde en de kracht van de club versterkt de voetballer. De hunkering naar de prestatie moet plaats maken voor het verlangen naar verbinding. Samen liefhebber zijn van voetbal. Dat is de boodschap.

Na afloop werd de eerste Social Football Lab Award toegekend en overhandigd aan Edu Jansing, wegens zijn verdiensten als directeur van de Stichting Meer dan Voetbal, die dit jaar tien jaar bestaat.